Faaliyet Etkinliği Verimlilik Oranları

Faaliyet Oranları
İşletmenin faaliyet oranları veya diğer bir ifade ile devir hızları çeşitli hesapların döngü süresinin hesaplanmasında ve bir işletme döneminde kaç defa döndüğünün belirlenmesinde kullanılan oranlara denilmektedir. İşletme faaliyetlerinde kullanılan varlıkların etkili bir biçimde kullanıp kullanılmadığını ve kullanımdaki etkinlik derecelerini ölçen oranlardır. Bir başka ifade ile, işletme faaliyetlerinde sahip olunan aktiflerin ne derecede etkili olduğunu ölçmektedirler. Bu oranlara örnek olarak aşağıdakiler verilebilir:

 Alacak devir oranı: Bir işletmenin bir faaliyet döneminde alacaklarını kaç defa tahsil ettiğini gösteren orandır. Buna alacak devir hızı da denilmektedir. Alacak devir oranı, net satışların ortalama alacak bakiyesine bölünmesi ile bulunmaktadır. Bir yıl süresi olan 365’in de bu orana bölünmesi ile ortalama alacak tahsil süresi (ATS) bulunmaktadır. Bu sürenin az olması işletmenin alacaklarının kısa sürede nakde döndüğünü göstermektedir. Aksi takdirde işletmenin alacaklarını tahsil etmede güçlükler yaşadığını göstermektedir. Bu da bir erken uyarı sinyali olarak gösterilebilir.

Stok devir hızı: Bir işletmenin bir faaliyet döneminde stoklarını kaç defa sattığını gösteren orandır. Stok devir hızı oranı, satışların maliyetinin ortalama stok bakiyesine bölünmesi ile bulunmaktadır. Bir yıl süresi olan 365’in de bu orana bölünmesi ile ortalama stokta bekleme süresi (SBS) bulunmaktadır. Bu sürenin az olması işletmenin stoklarını kısa sürede sattığını göstermektedir. Söz konusu oranın yüksek oluşu da alacak evir hızındaki gibi faaliyetlerinde bir problem olduğunu gösterebilir ve bu bir erken uyarı sinyali olarak kullanılabilir.

Borç ödeme süresi (BÖS) oranı: Bir işletmenin bir faaliyet döneminde borçlarını kaç defa ödediğini gösteren orandır. Buna borç devir hızı da denilmektedir. Borç devir oranı, satılan malın maliyetinin ortalama borç bakiyesine bölünmesi ile bulunmaktadır. Bir yıl süresi olan 365’in de bu orana bölünmesi ile ortalama borç ödeme süresi bulunmaktadır. Bu sürenin fazla olması işletmenin borçlarının vadesinin uzun olduğunu ve bundan dolayı uzun bir finansman süresine sahip olduğunu göstermektedir. Tersi durumda ise işletmenin borçlarının kısa sürede ödenmesi gerektiğinden bu olumsuz olarak nitelendirilebilir.

Nakit döngü süresi: İşletmenin stok bekleme süresi ile alacaklarını tahsil süresi toplandığında nakit tahsilat sağlayamadığı toplam süre bulunur. Bundan borç ödeme süresi düşüldüğünde ise işletmenin bir faaliyet döneminde ne kadar süre dış kaynağa ihtiyaç duyduğunu göstermektedir. Bunu bir örnek ile açıklarsak;

SBS= 80 gün
ATS = 40 gün
BÖS= 30 gün
Nakit ihtiyaç süresi= 80 + 40 - 30 = 90 gün
Her 120 günde (80 + 40) 90 gün nakit ihtiyacı varsa, her 360 günde 270 gün nakit ihtiyacı olacaktır. Bu kapsamda söz konusu sürenin artması işletmenin kredilerinin sıkıntılı olabileceği noktasında bir erken uyarı sinyali olarak nitelendirilebilir.

Aktif devir oranı: Net satışların ortalama aktif büyüklüğe bölünmesi ile bulunmaktadır. Bu oranın fazla olması işletmenin aktiflerini çok verimli olarak kullanıp aynı yıl içinde bir kaç defa bunlardan gelir sağladığı anlamına gelmektedir.